YeÅŸile bürünmüş aÄŸaçların arasından zor seçiliyor, birbirine yapışık taÅŸ evler… YaklaÅŸtıkça bir Anadolu köyüne geldiÄŸiniz hissine kapılıyorsunuz. Sokaklarda karşılaÅŸtığınız insanların ten rengi sizi bir an için ÅŸaşırtıyor. “Acaba?â€? diye düşünmeye baÅŸladığınız sırada asıl ÅŸaÅŸkına çeviren manzarayla karşılaşıyorsunuz. Köylüler size Anadolu Türkçesi ile “HoÅŸ geldiniz.â€? diyor. Sonra köyün ortasında okul olduÄŸu tabelasından güçbela anlaşılan, sıvaları dökülmüş iki katlı binadan yükselen tiz bir sesle merakınız daha da artıyor: “Ah dedim aÄŸladım. Yaremi baÄŸladım. Egdi yar boynum egdi, hançer yarasındaydı domdom kurÅŸunu degdi. Allah kerim könlüm sendegdi.â€?

Burası Edirne’nin ya da Kars’ın bir köyü değil. Lübnan’la Suriye arasındaki sınırın bittiği yer. Köy halkı ise gözden uzak oldukları için gönülden de uzak kalmış Türkmenler. Daha doğrusu tarih kitaplarında esamisi bile okunmayan “Kayıp Türkler.� Sahi, kim bu Türkler? Bu dar alana nasıl sıkışıp kaldılar?

Göçer (Kwaşra) köyünde yaşayanların hikâyesi oldukça eskiye dayanıyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun üç kıtada hüküm sürdüğü dönemde buraya Anadolu’dan getirilip yerleştirilmişler. Osmanlı getirdi diye dedeleri, orada yaşayan yerli Araplar tarafından “Sultan’ın çocukları� diye karşılanır. Ancak bu itibarlı ve huzurlu günler daha sonra acı bir sona doğru sürüklenir. Osmanlı Devleti gücünü kaybedip Ortadoğu’dan çekilince Türkmenler yalnız kalır. Göçer köylüleri Osmanlı’nın peşinden Anadolu’ya göç etmek ister; ancak bu istekleri gerçekleşmez. 1918’de Fransızlar bugünkü Lübnan topraklarını işgal eder ve Türkmenler Fransız hattını yarıp Anadolu’ya geçemez. Dar alana sıkışıp kalan Türkmenler varlıklarını günümüze kadar sürdürmüşler. İşgal sırasında Fransız askerlerinin dokunmadığı Türkmenlere 1986’da Lübnan’ı işgal eden Suriye de “Osmanlı torunları� oldukları gerekçesiyle ilişmez.

İşgaller ve savaşlardan kurtulan Türkmenler farkında olmadan başka yönleriyle bir yok oluşa doğru sürükleniyor. Bu durumu kavrayan yaşlı Türkmenler anavatanımız dedikleri Türkiye’den “acil� yardım istiyor: “Kültürümüz yok olmadan ne olur bize Türkçe öğretin.� Türkmenler korkularında haksız değil. Çok az kişinin dışında yeni nesil Türkmence bilmiyor. Konuya hassas aileler evlerinde çocuklarına zor da olsa Türkçe öğretmeye çalışıyor. Ancak bu okullarda öğretilen Arapça ve Fransızca karşısında yeterli gelmiyor. Okula giden her çocuk Lübnan’da resmi eğitim dili olan Arapça ve Fransızca’yı gündelik hayatta da kullanıyor. Fransızca şarkı söylüyor, şiirlerini ve mektuplarını Fransızca yazıyorlar. İsimler bile Fransızca yazım biçimi ve okunuşuna göre kullanılıyor. Örneğin 15 yaşındaki Türkmen Yusuf’un adı Youssef olarak yazılıyor ve okunuyor.

Diğer Türkmen köyü artık yok

Trablus’a (Tripoli) bağlı iki Türkmen köyü var; Göçer ve Aydamun. Aydamun Türkmenleri kendi anadilleri olan Türkçe’yi zamanla tamamen unutmuşlar. Bu yetmemiş asıllarıyla birlikte dinlerini de terk etmişler. Şu anda köyde yaşayanların yarısı Müslüman, diğer yarısı ise Hıristiyan inancına sahip. Köyde yaşlılar dahil Türkmence’yi konuşabilen yok. Zaten onlar da artık kendilerini Türkmen olarak pek tanımlamıyorlar. Lübnan’da Türkmen köyü olarak sadece Göçer biliniyor.

Göçer köylülerinde de son yıllarda ciddi bir değişim görülmeye başlanmış. Türkçe’nin Arapça ve Fransızca karşısında direnememesi bir yana yavaş yavaş kültürlerini ve geleneklerini de kaybetmeye başlamışlar. Daha 10 yıl öncesine kadar Göçer köyünde hiçkimse yabancıyla evlenmezken şimdilerde neredeyse her hanede bur tür evliliğe rastlanıyor. Bunlardan biri de Esad ailesi. Bu aileden iki kız, Arap olan komşu köydeki gençerle izdivaç yapmış. Türkmen kızı Duha Esad, Erman Dergiş isimli bir Arapla evli. Bu evliliklerinden bir çocuk dünyaya gelmiş. Duha Esad bir Arapla evli olmasına rağmen çok iyi Türkçe konuşuyor. Esad iki yaşındaki oğluna da Türkçe’yi öğretmeye yemin etmiş. Genç anne Duha Esad evliliğini şöyle anlatıyor: “Allah’a şükür mutlu bir yuvam var. Ben Türkçe’yi ailemden öğrendim. Anadilimi şimdi oğluma öğretiyorum. Bir Arapla evli olabilirim; ama özümü asla eksik etmem.�

Duha Esad’ın kız kardeşi Hanan da bir Arap gençle evliliğe hazırlanıyor. Beyaz tenli, renkli gözlü, kumral saçlı Hanan kendi durumunu anlatırken biraz da acı gerçeğin altını çiziyor: “Ben okula devam edemedim. Her Türkmen kızı gibi benim de ortaokuldan sonra eğitime devam etmem mümkün olmadı. Araplarla evlenmek zorunda kalıyoruz. Köydeki herkes neredeyse akraba olmuş. Türkiye’de olsaydım durum farklı olurdu.�

Okuldan Türkiye’ye selam var

65 yaşındaki Muhamed Hasan Çelem, Hanan’dan farklı düşünmüyor. Ona göre de artık Türkmenler bu bölgede soy anlamında yok oluyorlar. “Köyde kız verecek, kız alacak kimse kalmadı. Herkes daha önce bu işi yapmış. Şimdi mecburen Araplardan kız alınıyor, Araplara kız veriliyor. Ancak biz burada tek bir şey yapabiliriz. O da kendi kültürümüzü, dilimizi, dinimizi çocuklarımıza iyi öğretmeliyiz. Evlendiklerinde de bunu yaşasınlar, çocuklarına aktarsınlar. Başka çözüm yok.� diyor.

“Ah dedim ağladım yaremi bağladım� türküsünü söyleyen 12 yaşındaki Hasan Halit İbrahim, Göçer köyündeki okulda okuyor. Acıklı türküyü sıvası dökülmüş daracık sınıfında haykırırken aslında Türkiye’yi ağıt yaktığını söylüyor: “Türkçe’ye ailemden öğrendim. Çok iyi bilmiyorum. Bu türküyü dedem söylerdi. Ben de canım sıkılınca söylerim, arkadaşlarım da beni dinler. Bu türküyü Türkiye’de yaşayanlar için söylüyorum. Bizim yaramıza derman bulsunlar. Türkçe’yi arkadaşlarım bilmiyor. Ben az biliyorum. Bize yardım etsinler.�

Başı örtülü genç bir kız. İmkanlar elverirse 17 yaşındaki Arife Hanuf önümüzdeki sene liseye gidecek. “Türkiye senin için ne ifade ediyor?� sorusuna Türkmen kızı, diğer arkadaşlarının da duygularına tercümanlık eden bir cevap veriyor: “Hiç bilmesem de görmesem de orası benim anavatanım. Lütfen Türkiye’ye benden ve arkadaşlarımdan selam götürün. Türkmen kardeşlerinizin selamı var deyin.� Arife’nin arkadaşı 16 yaşındaki Ahmet İbrahim de Türkiye hakkında hiçbir şey bilmiyor. İstanbul, İbrahim Tatlıses ve Galatasaray onun için bir anlam ifade etmiyor; çünkü Ahmet Türkiye’yi sadece haritadan biliyor. 14 yaşındaki Yusuf Hayrullah biraz daha şanslı. O dedesi sayesinde Türkiye’yi biraz biliyor. En azından İstanbul’u fotoğraftan görmüşlüğü var. Yusuf’a dedesi Türkiye’yi “vatanımız� olarak öğretmiş. Kadie Muhammed 15 yaşında, Yusuf’la aynı sınıfta okuyor. Bildiği tek Türkçe cümle: “Anavatanımız Türkiye.�

Bir Osmanlı parası Türkmenlerin elinde bulunan Osmanlı tapu örneği. Tapu örneği. Ömer Esad ailesinin kendi kültürünü  kaybetmesini istemiyor. Onun ailesinde herkes Türkmen Türkçe’sini konuşabiliyor 80 yaşındaki Kemal Ali Yusuf. Köyden bir görüntü 110 yaşındaki Abdullah Hasan “Yıllarca Osmanlı geri gelir diye bekledik. Gelmeyince ağladık� diyor. Abdullah Hasan Göçer köyünün en yaşlısı. Göçer Köyü  Belediye Başkanı Muhammed Abdülkadir Abdo, Türkçe’yi цğrenmeleri iзin Türkiye’den kitap ve öğretmen istiyor.

  Köyden bir Türkmen kadını. Esad ailesinde herkes Türkçe biliyor.                                          ömer Esad ailesi ile birlikte. Göçer köyünden bir görüntü Türkmen kızların büyük çoğunluğu başını örterek okula gidiyor. Kadınların giysileri yöreden etkilense de yine yer yer Türk motifleri taşıyor. Osmanlı tapu belgesi. Türkmen kızı Hanan Duha komşu köyden bir Arapla gençle evliliğe hazırlanıyor. Göçer köyünden bir Türkmen kadını. Renkli giysiler giyen Türkmen kızları yörede zarafet ve güzellikleriyle kendilerinden söz ettiriyorlar

TUNALIM..
Ey Erenler! Akıl fikir eyleyin
Dağlara da duman ne güzel uymuş
Yaradan aşkına şükür eyleyin
Mü’mine de iman ne güzel uymuÅŸ

                                                                                           

Davit iki yüz yıldır bizden hızlı koÅŸuyor.Åžimdi hızı kesildi.Biz Türk’ler onlardan daha hızlı koÅŸmalıyız…

Dahası, yüzyılın bitimine iki yıl kala, sözkonusu iki bölge de bu özelliklerini aynen koruyorlar. Her iki ülkede de zoraki bir barış rüzgarı estiriliyor, ama çatışmalara neden olan taraflar hala ayaktalar ve ilk fırsatta birbirlerine girmek için hazır bekliyorlar.

Oysa hem Balkan yarımadası hem de OrtadoÄŸu bir zamanlar böyle deÄŸildi. Aksine, her iki bölge de asırlar süren bir istikrar, barış ve huzur dönemi yaÅŸamıştı. Balkanlar’da 19. yüzyıla, OrtadoÄŸu’da ise 20. yüzyıla kadar süren bu istikrarın nedeni ise, bu bölgelerdeki Osmanlı hakimiyetiydi.

Balkanlar’da Osmanlı Nizamı

Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu Balkan yarımadasına 15. yüzyılın ikinci yarısında, OrtadoÄŸu’ya ise 16. yüzyılın baÅŸlarında egemen oldu. Balkanlar’ı ele geçirdiÄŸinde bölge birbiri ile daimi bir çatışma halindeki Hıristiyan halklarla doluydu. Sırplar, Bulgarlar, Hırvatlar ile “Bogomiller” (BoÅŸnaklar) arasındaki çatışma, tam bir kaos doÄŸurmuÅŸtu.

Bu coÄŸrafyaya büyük bir askeri güç ve siyasi akıl ile giren Osmanlıların en önemli özelliÄŸi ise, bölgede barış ve istikrar kurmaları oldu. Osmanlı bölgedeki halkları son derece toleranslı bir sistemle yönetti. Daha önceden fethettikleri topraklardaki Müslümanları kılıçtan geçiren Haçlılar gibi davranmadı. Aksine, Balkanlar’daki halklara din özgürlüğü verdi ve herkesin inancını koruyabileceÄŸi, dahası tüm gerekleriyle yaÅŸayabileceÄŸi bir sistem kurdu. Hiç bir zaman etnik temizlik, zorla din deÄŸiÅŸtirtme, asimilasyon gibi politikalara baÅŸvurmadı.

Bu sayede asırlardır çatışmalara ve savaÅŸlara sahne olan Balkanlar, 19. yüzyıla kadar sürecek olan bir istikrar ve huzura kavuÅŸtu. Sırplar, KaradaÄŸlılar, Yunanlılar, Bulgarlar, Bosnalılar, Macarlar, Ulahlar, Yahudiler, Çingeneler… Tüm bu Balkan halkları hem kimliklerini koruyarak hem de birbirleriyle çatışmadan barış içinde yaÅŸadılar.

Barışın Kuralı

Balkanlar’daki bu “Pax Ottomana”, aslında siyasetin, sosyolojinin ve demografinin deÄŸiÅŸmez bir kuralına dayanıyordu: Birbirleriyle çatışma potansiyelindeki birden fazla toplumu huzur içinde bir arada yaÅŸatmak, ancak sözkonusu toplumların üzerinde yer alacak güçlü bir otorite ile mümkündür. Böyle bir otoritenin var olmaması halinde, küçük grupların çatışmaları ve ortaya bir kaos çıkması kaçınılmaz olur. Çünkü küçük grupların her biri, birbirleriyle çatışan menfaatlere sahiptirler ve eÄŸer onları zorlayan üst bir otorite olmazsa, bu menfaatlerden taviz vermezler. Taviz verilmediÄŸinde ise kaçınılmaz olarak çatışma çıkar.

Güçlü bir otoritenin saÄŸlayabileceÄŸi tek sonuç, sadece barış deÄŸil, aynı zamanda “birarada yaÅŸama” kavramıdır. Kimi zaman bir bölgedeki taraflar arasında resmi bir barış imzalanmaz, ama taraflar birarada çatışmadan yaÅŸamayı zımnen de olsa kabul ederler ve böylece istikrar saÄŸlanır. BirleÅŸmiÅŸ Milletler Barış Gücü’nün dünyanın sorunlu bölgelerinde askeri birlikleri bulundurarak üstlendiÄŸi görev, bunun en açık örneÄŸidir.

Ä°ÅŸte bu “barış saÄŸlayıcı otorite” kavramı, Balkanlar’da ve OrtadoÄŸu’da asırlar boyu Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu oldu. Osmanlı yönetimi her iki bölgede de, hem yerel halklara kendi içlerinde kültürel bir özerklik tanıdı, hem de onları birarada yaÅŸattı.

Osmanlı’nın siyaset stratejisinin temelini oluÅŸturan “Nizam-ı Alem” kavramı, iÅŸte bunu ifade ediyordu. Ä°mparatorluk sadece topraklarını geniÅŸletmeyi deÄŸil, aynı zamanda bu topraklara “nizam” getirmeyi hedefliyordu. Osmanlılar, MoÄŸollar gibi dev topraklar ele geçirip sonra da buraları yaÄŸmalayan, yakıp-yıkan barbarlar deÄŸildiler. Aksine, ulaÅŸtıkları her yere düzen ve medeniyet götürdüler. Bu nedenle bugün Balkanlar’ın ve OrtadoÄŸu’nun dört bir yanı Osmanlı camileriyle, medreseleriyle, kervansaraylarıyla doludur.

Balkanlar’daki Nizamın Sonu

Ancak Osmanlı’nın Balkanlar’a ve OrtadoÄŸu’ya getirdiÄŸi nizam, 18. yüzyıldan itibaren aÅŸamalı olarak bozuldu. 20. yüzyılın baÅŸlarında da tümüyle ortadan kalktı. Balkan devletleri 19. yüzyılın farklı aÅŸamalarında Osmanlı’dan bağımsız oldular.

Ancak bağımsızlık, Balkan halklarına huzur ve istikrar getirmedi. Aksine, birbirleri ile toprak kavgalarına giriÅŸtiler. 1912-13 Balkan SavaÅŸları, Osmanlı’nın bölgeden çekilmesinin, bölgedeki nizamı nasıl yok ettiÄŸini gösteriyordu: Balkan Devletleri I. Balkan Savaşı’nda Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun bütün Rumeli topraklarını ele geçirdiler ve böylece Balkanlar’daki Osmanlı varlığına son verdiler. Ama aynı zamanda nizamı da kaldırmışlar ve yerine savaÅŸ ve kaos koymuÅŸlardı: Osmanlı’dan geriye kalan toprakların paylaşılması konusunda birbirleriyle anlaÅŸamadılar ve böylece II. Balkan Savaşı patlak verdi.

Osmanlı nizamının çökmesiyle birlikte baÅŸlayan bu Balkan karmaÅŸası, bugüne kadar devam etti. Balkan Yarımadası, II. Balkan Savaşı’nın durulmasından kısa bir süre sonra bu kez I. Dünya Savaşı ile kana bulandı. Ä°ki Dünya Savaşı arasındaki dönem ise, Balkanlar’da komitacılar, çeteler, gerilla örgütleri boy gösterdi. II. Dünya Savaşı’nda ise Balkan yarımadası bir kez daha ve çok geniÅŸ çapta kana bulandı. Balkan toprakları bir kez daha kanlı içsavaÅŸlara ve etnik temizliklere sahne oldu.

Balkanlar’daki bu karmaÅŸanın II. Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle birlikte durulduÄŸu, SoÄŸuk SavaÅŸ ile birlikte bölgenin kalıcı bir istikrara kavuÅŸtuÄŸu sanılıyordu. Oysa gerçeklerin hiç de böyle olmadığı SoÄŸuk SavaÅŸ’ın bitiminden bu yana çok açık bir biçimde ortaya çıktı. Balkan milliyetçileri 1990′dan baÅŸlayarak yeniden birbirleri ile çatışmaya baÅŸladılar. Hırvatlar ve Sırplar arasındaki gerginlik, 1991′de savaÅŸa dönüştü. Sırp saldırganlığı daha sonra Bosna-Hersek’teki Müslümanları hedef aldı. Balkanlar’daki gerginlik bugün ise Kosova merkezli olarak devam ediyor. Balkanlar’ın görülebilir bir gelecekte barış, huzur ve istikrara kavuÅŸacağını ise kimse tahmin etmiyor.

Balkanlar’ın bu karmaÅŸasının kökeninde ise, baÅŸtan beridir belirttiÄŸimiz gibi, bölgedeki Osmanlı-sonrası düzenleme yatıyor. Bugün Balkanlar’da Osmanlı’nın miras bıraktığı topraklar üzerinde kurulmuÅŸ tam yedi devlet var: Bosna-Hersek, Sırbistan, KaradaÄŸ, Makedonya, Arnavutluk, Yunanistan ve Bulgaristan… Bu devletlerin hiçbiri etnik yönden homojen deÄŸiller. Hepsinde etnik ya da dini azınlıklar var ve bu azınlıklar potansiyel bir gerginlik nedeni olarak duruyorlar. Ayrıca bu devletlerin aralarında uzlaÅŸmaz çıkar çatışmaları var.

Oysa bu devletleri oluÅŸturan halklar Osmanlı zamanında da vardılar ve aynı bölgelerde yaşıyorlardı. Ama Osmanlı üst bir otorite olarak bu halkları birarada yaÅŸatmıştı. Bir asırdır süren sözkonusu “otorite boÅŸluÄŸu” ise, bölgenin “sahipsiz” kalmasıyla sonuçlandı. Bu otorite boÅŸluÄŸundan en çok zarar gören Balkan halkları ise, Osmanlı’nın bölgedeki en önemli mirası olan Müslümanlar oldular: Bosnalı ve Sancaklı Slav Müslümanlar, Arnavutlar, Pomaklar, Makedonya, Bulgaristan ve Yunanistan Türkleri, bölgenin en çok “sahipsiz” kalan insanlarıydı. Halen de öyleler. Ve kendilerine sahip çıkacak yeni bir Osmanlı’yı, yani “Osmanlı vizyonu”na ve misyonuna sahip bir Türkiye’yi bekliyorlar.

OrtadoÄŸu’daki Nizamın Sonu

Balkanlar’dakine benzer bir süreç, 19. yüzyılın ikinci yarısında ve 20. yüzyılın başında OrtadoÄŸu’da da yaÅŸandı. Osmanlı’yı bu bölgeden sürmek ve kendi egemenliklerini bölgeye yaymak isteyen güçler ise, bu kez Ä°ngiltere ve Fransa’ydı. Özellikle de OrtadoÄŸu’nun dünyanın en zengin petrol yataklarını barındırdığının farkedilmesiyle birlikte, bu iki güç OrtadoÄŸu’yu paylaÅŸma yarışına giriÅŸtiler. Bölge üzerinde benzeri hayalleri olan Almanya ve Rusya’yı I. Dünya Savaşı ile diskalifiye ettikten sonra da, bölgeyi gerçekten paylaÅŸtılar.

20. yüzyılda bölgeye üçüncü bir güç daha girdi: Siyonizm, yani Filistin’de bir Yahudi Devleti kurma hedefindeki Yahudi milliyetçiliÄŸi… Siyonistler OrtadoÄŸu’ya henüz Sultan Abdülhamid zamanında girmek istemiÅŸler, ama Sultan’ın sert tepkisi nedeniyle beklemek zorunda kalmışlardı. Bölgenin Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun egemenliÄŸinden çıkması, onlar için altın bir fırsat oldu.

Osmanlı, OrtadoÄŸu’yu I. Dünya Savaşı ile birlikte yitirdi. Savaşın ardından da OrtadoÄŸu’da, bölgenin yeni hakimlerinin menfaatlerine uygun bir düzenleme yapıldı. Ä°ngiltere ve Fransa, eski Osmanlı vilayetlerinden yapay devletler oluÅŸturdular. BaÄŸdat vilayeti, “Irak” adlı bir devlete dönüştürüldü ve Ä°ngiliz egemenliÄŸine bırakıldı. Halep ve Åžam vilayetlerinden “Suriye” diye bir devlet çıkarıldı. Öte yandan, tarihsel olarak Suriye’nin bir parçası olan Beyrut ve çevresi, “Lübnan” adıyla ayrı bir devlete dönüştürüldü. Daha güneyde, Ãœrdün nehrinin batı yakasında ise, o zaman kadar sadece coÄŸrafi bir bölge olan “Filistin” bir devlet haline getirildi. Nehrin doÄŸu yakasında ise “Transjordan” (Ãœrdünötesi) adlı bir devlet kuruldu. Bir süre sonra sadece “Ãœrdün” olarak bilinecekti.

Bu devletlerin hiç biri etnik ya da dini bir birliÄŸe dayanmıyordu. Irak denen ülkede, birbirlerinden çok uzak üç ayrı grup vardı; Kürtler, Sünni Araplar ve Åžii Araplar. Suriye daha da karışıktı. Sünni Araplar, Alevi Araplar, Dürziler, Kürtler… Hepsi bu yeni devletin çatısı altında yaşıyorlardı. Filistin’de ise Arapların yanında giderek artan ve kendi devletlerini kurmayı hedefleyen bir Yahudi nüfusu vardı. Lübnan ise Hıristiyan Araplar ile Müslüman Arapları barındırıyordu. Ancak bu iki temel kategori de kendi içlerinde mezhep farklılıklarıyla bölünmüşlerdi.

Osmanlı sonrasında oluÅŸan bu karmaşık OrtadoÄŸu’nun bir baÅŸka özelliÄŸi ise, sınırların tamamen masabaşında ve cetvelle çizilmiÅŸ olmasıydı. Sınırlar herhangi bir etnik temel gözetilerek deÄŸil, sadece Fransa ve Ä°ngiltere’nin çıkarlarının öngördüğü ÅŸekilde belirlendiler. Böylece ortaya tam bir mozaik çıktı. Ancak barış ve birarada yaÅŸamaya uygun bir mozaik deÄŸil, çatışma ve savaÅŸa uygun bir mozaik. Nitekim Siyonizm, bir devlet haline gelip Ä°srail’e dönüştükten sonra, bu mozayiÄŸi kullanarak Arap devletleri arasındaki çatışmaları ya da devletler içindeki içsavaÅŸları körükleme imkanı elde edecekti.

OrtadoÄŸu’da bir yüzyıldır devam eden, özellikle de Ä°srail’in kurulmasından bu yana ÅŸiddetlenen karmaÅŸanın nedeni, iÅŸte bu Osmanlı-sonrası düzenlemeydi. Osmanlı sonrasında oluÅŸan “otorite boÅŸluÄŸu” hiç bir zaman doldurulamadı. Fransa ve Ä°ngiltere OrtadoÄŸu’ya istikrar deÄŸil, çatışma getirdiler. Ä°ngiltere’nin koruyucu kanatları altında geliÅŸen Siyonizm, kısa sürede hem bölgenin geneline hem de bizzat Ä°ngiltere’nin kendisine yönelik bir tehdit haline geldi.

Fransa ve Ä°ngiltere’nin yeni kurdukları devletlerde yaptıkları düzenlemeler de istikrar bozucu nitelikteydi. ÖrneÄŸin Suriye’deki Fransız yönetimi, ülkede azınlık durumunda olan Alevileri Sünnilere karşı kayırdı ve bugün hala sürmekte olan azınlık iktidarına zemin hazırladı. Bu politika, Suriye’de kalıcı bir Alevi-Sünni çatışmasının tohumlarını da attı.

Sömürgecilerin Mantığı

Osmanlı sonrasında OrtadoÄŸu’da kalıcı bir düzen ve istikrar oluÅŸturulmamasının nedeni, sömürgecilerin bunu yapabilecek bir güce sahip olmamaları deÄŸil, bunu yapmak için gerekli olan stratejik anlayışa sahip olmamalarıydı. Osmanlı, ele geçirdiÄŸi bölgelere “nizam” götürmeyi Ä°lahi bir görev sayan bir anlayışla yönetiliyordu. Sömürgeciler ise sadece kendi menfaatlerini gözettiler ve bu menfaatler düzensizlik gerektirdiÄŸinde düzensizlik meydana getirdiler.

Bugünün siyasi literatürüyle, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu “moralpolitik” (ahlaki) bir stratejik vizyona sahipti. Sömürgeciler ise “reelpolitik” (katıgerçekçi) bir vizyonla hareket ettiler. Bu nedenle, eÄŸer kısa vadede kendilerine menfaat saÄŸlıyorsa, bir ülkeyi uzun vadede karmaÅŸa ve istikrarsızlığa sürükleyecek politikalar izlemekten çekinmediler.

Ä°ngiliz ve Fransız sömürgeciliÄŸi hep bu reelpolitik mantıkla hareket etti. Ama bu mantık OrtadoÄŸu’daki halkların nefretini kazanmalarına yol açtı. Bu nedenle Ä°ngiltere ve Fransa OrtadoÄŸu’da çok az bir süre kalabildiler. Arap ülkelerinin başına geçirdikleri kukla liderler, II. Dünya Savaşı’nın ardından birer birer devrildi. Ä°ngiltere ve Fransa’nın OrtadoÄŸu macerası da böylece sona ermiÅŸ oluyordu.

Ä°ngiltere ve Fransa’nın ardından gerek OrtadoÄŸu’ya gerekse dünyanın baÅŸka bölgelerine egemen olan emperyal güç ise elbette ki ABD oldu. Ancak ABD de aynı reelpolitik vizyonu izledi. Bu nedenle Üçüncü Dünya’nın dört bir yanında kanlı rejimleri destekledi, faÅŸist cuntalarla iÅŸbirliÄŸi yaptı, terörist gruplara yardım etti. Vietnam’ı bu reelpolitik vizyonla harabeye çevirdi. ABD’nin “nizam” getirme gibi bir amacı yoktu, sadece kendi uluslararası ÅŸirketlerinin ve silah endüstrisinin çıkarlarını arıyordu.

ABD’nin OrtadoÄŸu’daki stratejisi de aynı yönde geliÅŸti. ABD’nin OrtadoÄŸu’daki varlığı, OrtadoÄŸu’ya “nizam” getirmedi. Aksine, Ä°srail saldırganlığını ısrarla destekleyerek bölgedeki kaosun temel nedenlerinden biri oldu. Bugün de hala durum böyledir. ABD’nin zoruyla yürüyen barış süreci, Filistin tarafına getirdiÄŸi dayatmalarla, bölgede yeni sıkıntılara yol açacak bir niteliktedir.

ABD’nin eski Osmanlı coÄŸrafyası olan Balkanlar’daki stratejisi de yine bölgeye istikrar ve huzur getirecek nitelikte deÄŸildir. Washington’ın Sırp saldırganlığına 1991′den 1995′e kadar dört yıl boyunca hiç bir ciddi tepki göstermemesi bunun bir göstergesiydi. 1995′te imzalanan Dayton AnlaÅŸması ise, Alia Ä°zzetbegoviç’in de belirttiÄŸi gibi, bölgeye adalet deÄŸil, sadece barış getirdi. Bugün Balkanlarda Osmanlı’nın mirası olan müslüman halklar, hala “otorite boÅŸluÄŸu”nun tehdidi altındadırlar.

Ve tüm bunlar, Türkiye’nin önüne hem stratejik bir fırsat, hem de tarihi bir misyon yüklemektedir.

Türkiye’nin Osmanlı Mirası

Türkiye’nin Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun varisi olarak, eski Osmanlı toprakları üzerinde bir nüfuz elde etme ÅŸansına sahip olduÄŸu zaman zaman dile getirilen önemli bir gerçektir. Ancak bundan daha da önemli olan, Türkiye’nin Balkanlar ve OrtadoÄŸu’ya “nizam” getirmiÅŸ olan yegane gücün mirasçısı olmasıdır.

Bu mirasın Türkiye’ye ne gibi bir stratejik ufuk kazandırdığına, üç ayrı yönde bakabiliriz. Birinci yön, Balkanlar, ya da bizim eski “Rumeli”dir. Bu bölgedeki ülkelerin hepsi eski Osmanlı vilayetleridirler. Dahası, bu ülkelerin hepsinin içinde Osmanlı’dan kalan bir “Türko-Ä°slami” nüfus vardır ve bu nüfus; Batı Trakya, Bulgaristan Türkleri, Müslüman Pomaklar, Makedonya, Arnavutluk, Sancak, Bosna-Hersek hattında ilerleyen ve Balkanları ortasından ikiye bölen bir “yeÅŸil kuÅŸak” oluÅŸtururlar. Bu kuÅŸak, eÄŸer iyi deÄŸerlendirilirse, Türkiye için potansiyel bir etki alanıdır. Türkiye bu kuÅŸak üzerindeki Müslüman ve Türk nüfusun haklarını koruyarak bölge siyaseti üzerinde söz sahibi olabilir.

OrtadoÄŸu’ya baktığımızda bu bölgenin de eski Osmanlı vilayetlerinden müteÅŸekkil olduÄŸunu görürüz. Bu durum Türkiye için büyük bir avantajdır. Türkiye bu tarihsel mirası daha etkili bir biçimde sahiplense, OrtadoÄŸu’daki taraflar arasında uzlaÅŸtırıcı bir rol oynayabilir, bölgede büyük bir nüfuz elde edebilir. Fransa bile, bölgeye olan uzaklığına raÄŸmen, Suriye ve Lübnan’da geçirdiÄŸi bir kaç on yıllık sömürge döneminin hatırasına, OrtadoÄŸu’da nüfuz elde etmeye çalışmaktadır. Hem de bölgeye “nizam” deÄŸil, karmaÅŸa getirmiÅŸ bir güç olmasına raÄŸmen.

Üçüncü yön olan Kafkaslar/Orta Asya bölgesinde de yine Türkiye için büyük bir potansiyel nüfuz alanı vardır. Kafkaslar, tarih boyunca Rus zulmünden kaçarak Osmanlı’ya sığınmış Müslüman kavimlerin diyarıdır. Orta Asya ise, Osmanlı toprağı olmasa da, Türklük bağıyla Türkiye’ye baÄŸlıdır.

Bu tabloya baktığımızda Türkiye’nin stratejik ufuklarının çok geniÅŸ olduÄŸunu görürüz. Türkiye, eÄŸer sahip olduÄŸu Osmanlı mirasını ekonomik ve siyasi güçle desteklerse, gerçekten de 21. yüzyılda çok önemli bir bölgesel güç olabilir. Bu durumda Avrupa ve ABD nezdindeki güç ve prestiji de tahmin edilemeyecek derecede artacaktır. Balkanlar, OrtadoÄŸu ve Kafkasya/Orta Aysa gibi dünyanın sıcak bölgelerinde söz sahibi olan bir ülkenin gücünün, Amerikalı ve Avrupalı stratejistlerin deÄŸerlendirmelerinde önemli yer tutacağı açıktır.

Ancak tüm bu saydığımız stratejik yaklaşım siyasi ve ekonomik güç kadar vizyon da gerektirir. Bu vizyonun temelinde ise Türkiye’nin kendi kimliÄŸini doÄŸru tanıması ve tanımlaması geliyor. Türkiye’ye stratejik bir etki alanı kazandıran en önemli faktör, baÅŸtan beri vurguladığımız gibi, Osmanlı mirasıdır.

Türkiye bu Osmanlı mirasına ciddi bir biçimde sahip çıkmalıdır. Bu noktada yapılması gereken önemli iÅŸlerden biri, Osmanlı’nın kurmuÅŸ olduÄŸu “nizam”ı tarihsel delilleriyle ortaya koymak ve dünyaya anlatmaktır. Bugün Balkanlar’daki Sırp milliyetçileri ya da Arap ülkelerindeki aşırı Arap milliyetçileri, Osmanlı’yı Balkanlar’ı ya da OrtadoÄŸu’yu sömürmüş emperyalist bir güç olarak resmetme çabasındadırlar. Bu asılsız ancak etkili propagandaya karşı Türkiye tarihsel gerçekleri ortaya koymalı, Osmanlı döneminde Balkanlar ve OrtadoÄŸu’da nasıl bir istikrar, adalet, barış ve nizam kurulduÄŸunu izah etmeli ve bu tarihsel gerçeÄŸi aktif politikaları için temel haline getirmelidir. Bu nedenle Türkiye’nin tarihçileri, sosyologları ve tüm tanıtım-propaganda imkanları seferber edilmelidir.

Bu tür bir stratejik kültür politikasının son derece etkili olacağından kimse kuÅŸku duymamalıdır. Türkiye’nin stratejik ufku, Osmanlı mirasına sahip çıkabilmesiyle orantılı olarak geniÅŸleyecektir. Türkiye’nin 21. asırda bir bölge gücü haline gelmesi, tarihsel ve dini kimliklerin giderek daha önemli hale geldiÄŸi dünyaya damgasını vurabilmesi, ancak böyle mümkün olabilir.

TUNALIM….